بعدها با هم نامه مبادله كنند ، از كارهاى يكديگر آگاه شوند ، آثار و تأليفات خود يا آثار و تأليفات مورد علاقهء خود را براى يكديگر بفرستند . بديهى است كه اين كارها پيوندها را محكم مىكند . اكنون مىبينيم اسلام در چهارده قرن پيش اين زمينه را به وجود آورده است و توصيه كرده است كه از اجتماع عظيم حج براى اين منظور بايد استفاده بشود . امام صادق فرمود : اسلام چنين اجتماعى را مقرر كرده است تا از شرق و غرب عالم جمع شوند و با يكديگر در آنجا آشنا و دوست بشوند . لازم است هركدام از ما كارتهاى معرفى از خود چاپ كنيم و به چند زبان - كه يكى از آنها زبان عربى است - آدرس و شغل خود را بنويسيم ، در مواقع متعددى كه با افرادى از كشورهاى ديگر برخورد مىكنيم كارت خودمان را به آنها بدهيم و از آنها كارت بگيريم و اين را وسيلهء آشنايى قرار داده بعدها نامه مبادله كنيم ، كتاب مبادله كنيم ، آنها را از اوضاع دينى كشور خود آگاه كنيم و از اوضاع دينى و احوال مسلمانان كشور آنها باخبر شويم ، از تحولات و نهضتهايى كه له يا عليه اسلام مىشود آگاه بشويم ، با تحولات و نهضتهاى سودمند اسلامى هماهنگى كنيم . 3 . على عليه السلام در كلمات خود ضمن بيان فلسفهء پاره‌اى از مقررات اسلامى ، دربارهء حج مىفرمايد : وَ الْحَجَّ تَقْوِيَةً لِلدّينِ ( يا تَقْرِبَةً لِلدّينِ ) « 1 » يعنى فلسفهء حج تقويت دين است ( يا فلسفهء حج نزديك كردن پيروان دين است ) . به هر حال منظور يكى است . اگر مفهوم كلام اين باشد كه فلسفهء حج تقويت دين است ، منظور اين است كه با اجتماع حج روابط مسلمانان محكمتر مىشود و ايمان مسلمانان نيرومندتر مىگردد و به اين وسيله اسلام نيرومندتر مىگردد . اگر مفهوم كلام اين باشد كه فلسفهء حج نزديك كردن دين است ، باز واضح است كه منظور نزديك شدن دلهاى مسلمانان است و نتيجه تقويت و نيرومندى اسلام است . 4 . از سخنان آن حضرت است : جَعَلَهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالى لِلْاسْلامِ عَلَماً « 2 » يعنى خداوند كعبه را پرچم اسلام قرار داده است . از قديم معمول بوده است كه گروههايى كه با يكديگر به جنگ مىپرداخته اند

--> ( 1 ) . نهج البلاغه ، كلمات قصار ، حكمت 244 . ( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 1 .